Wirusowe czy bakteryjne zapalenie gardła? Objawy, diagnostyka i kiedy potrzebny jest antybiotyk

Wirusowe zapalenie gardła – objawy

Ostre zapalenie błony śluzowej gardła występuje przede wszystkim wiosną, jesienią i zimą. Szczególnie podatne na zakażenia są dzieci, ale choroba może pojawić się w każdym wieku.² Dominującym czynnikiem etiologicznym są infekcje wirusowe, które odpowiadają za ok. 70-85% zakażeń u dzieci powyżej 3. roku życia i 90-95% zachorowań u dorosłych.³

Za rozpoznaniem infekcji wirusowej przemawiają takie objawy, jak:

• stan podgorączkowy, 
• kaszel, 
• chrypka, 
• niedrożność nosa z obecnością śluzowej wydzieliny, 
• bóle mięśniowe, 
• biegunka, 
• zapalenie spojówek, 
• obrzęk,
• zaczerwienienie błony śluzowej gardła (bez obecności nalotów).³

Wirusowe zapalenie gardła jest najczęściej wywoływane przez adenowirusy, rynowirusy, koronawirusy, a także wirusy grypy i paragrypy.²

Bakterie w gardle – objawy

Zapalenia gardła o podłożu bakteryjnym są powodowane głównie przez paciorkowcowe beta-hemolizujące typu A (Streptococcus pyogenes), które stanowią przyczynę 15-30% zakażeń u dzieci oraz 5-10% u dorosłych. Pozostałe drobnoustroje wywołujące infekcje, to m.in. Arcanobacterium haemolyticum, Mycoplasma, Chlamydophila pneumoniae, Neisseria gonorrhoeae, Corynebacterium diphtheriae, Fusobacterium necrophorum.⁴

Bakteryjne zapalenie gardła charakteryzuje się zazwyczaj:

• nagłym początkiem choroby,
• wysoką gorączką,
• silnym bólem gardła,
• trudnościami z połykaniem,
• zaczerwienieniem i obrzękiem migdałków,
• nalotem na migdałkach,
• powiększonymi węzłami chłonnymi,
• wybroczynami na błonie śluzowej podniebienia.³

Zakażenia przenoszą się drogą kropelkową, a w dużych skupiskach ludzi mogą występować epidemicznie.⁵

Diagnostyka różnicowa – zakażenie bakteryjne a wirusowe

Wiele objawów zapalenia gardła wskazuje zarówno na zapalenie gardła wirusowe, jak i bakteryjne. Dlatego opracowano kilka metod ułatwiających różnicowanie podłoża infekcji. Często używa się w tym celu skali Centora w modyfikacji McIsaaca, która ocenia obecność charakterystycznych objawów zgodnie z następującym schematem:

• temperatura powyżej 38 ºC – +1 pkt,
• brak kaszlu – +1 pkt,
• powiększone węzły chłonne szyi – + 1 pkt,
• wysięk włóknikowy i obrzęk migdałków – +1 pkt,
• wiek 3-14 lat – + 1 pkt,
• wiek 15-44 lat – 0 pkt,
• wiek powyżej 44 lat – -1 pkt.⁴

Wynik 0-1 wskazuje na niskie zagrożenie zakażeniem bakteryjnym, 2-3 oznacza, że jest ono prawdopodobne, z kolei 4-5 potwierdza duże ryzyko.² Wysoka punktacja sama w sobie nie stanowi jednak potwierdzenia bakteryjnej etiologii choroby. Niezbędne jest do tego wykonanie diagnostyki mikrobiologicznej, pobranie wymazu z gardła lub przeprowadzenie szybkiego testu paciorkowcowego.⁴ W przebiegu zakażenia bakteryjnego zazwyczaj dochodzi również do wzrostu OB i CRP oraz leukocytozy.¹

Leczenie wirusowego i bakteryjnego zapalenia gardła

Infekcja wirusowa gardła wymaga leczenia objawowego. W celu złagodzenia symptomów schorzenia stosuje się doustne leki przeciwzapalne i przeciwgorączkowe, leki przeciwhistaminowe I generacji oraz środki przeciwbólowe o działaniu miejscowym.¹

Antybiotykoterapia jest wskazana wyłącznie w przypadku osób z potwierdzonym zakażeniem bakteryjnym. W leczeniu bakteryjnego zapalenia gardła antybiotykiem pierwszego wyboru jest penicylina. Skuteczne w zwalczaniu zakażeń paciorkowcowych są też penicyliny półsyntetyczne (m.in. amoksycylina) oraz preparaty skojarzone zawierające amoksycylinę z kwasem klawulanowym. Jeśli istnieją przeciwwskazania do ich stosowania, do leczenia wykorzystuje się makrolidy lub linkozamidy.⁵

Jak uśmierzyć ból gardła przy zapaleniu bakteryjnym i wirusowym?

Środki o działaniu miejscowym odgrywają ważną rolę w terapii ostrego zapalenia gardła. Zaletą ich stosowania jest szybkie łagodzenie dolegliwości, a także duży wybór preparatów. Leczenie miejscowe może być włączane u różnych grup pacjentów, ze szczególnym uwzględnieniem chorych na infekcje wirusowe.⁴

Leki najczęściej stosowane miejscowo na stan zapalny i podrażnione gardło to m.in. flurbiprofen (niesteroidowy lek przeciwzapalny, łagodzi ból gardła, zmniejsza obrzęk i stan zapalny) oraz amylometakrezol i alkohol 2,4-dichlorobenzylowy (zwykle stosowane łącznie, zmniejszają obrzęk błon śluzowych).⁴

Czego dowiedziałeś się z artykułu?

• Wirusowe zapalenie gardła jest znacznie częstsze niż bakteryjne i może objawiać się m.in. stanem podgorączkowym, kaszlem, chrypką, katarem, bólami mięśni oraz zaczerwienieniem gardła bez nalotów.
• Bakteryjne zapalenie gardła zwykle ma nagły początek i może powodować wysoką gorączkę, silny ból gardła, trudności z połykaniem, obrzęk i nalot na migdałkach oraz powiększenie węzłów chłonnych.
• Najczęstszą bakteryjną przyczyną zapalenia gardła są paciorkowce beta-hemolizujące grupy A, czyli Streptococcus pyogenes.
• Objawy wirusowego i bakteryjnego zapalenia gardła mogą się nakładać, dlatego w różnicowaniu wykorzystuje się m.in. skalę Centora w modyfikacji McIsaaca.
• Wysoki wynik w skali Centora nie potwierdza samodzielnie zakażenia bakteryjnego — do rozpoznania potrzebna jest diagnostyka mikrobiologiczna, np. wymaz z gardła lub szybki test paciorkowcowy.
• Infekcje wirusowe gardła leczy się objawowo, natomiast antybiotykoterapia jest wskazana wyłącznie przy potwierdzonym zakażeniu bakteryjnym.
• W leczeniu objawów ostrego zapalenia gardła mogą być stosowane preparaty miejscowe o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i zmniejszającym obrzęk błon śluzowych.

Niniejszy materiał nie stanowi źródła porady medycznej. Treści zawarte w materiale są udostępniane wyłącznie w celach edukacyjnych i nie mogą zastąpić indywidualnej porady medycznej udzielanej przez lekarza lub farmaceutę.