Ból gardła u dziecka – najczęstsze przyczyny, objawy alarmowe i dostępne formy preparatów

Jakie są przyczyny bólu gardła u dzieci?

Terminy „ból gardła” oraz „zapalenie gardła lub zapalenie gardła i migdałków” bywają używane zamiennie. Zapalenie gardła w rzeczywistości odnosi się jednak do zespołu objawów, takich jak wysięk, owrzodzenie lub wyraźnie czerwone gardło u dzieci. Rozpoznanie stanu zapalnego jest uzasadnione tylko w przypadku, gdy gardło jest bardziej zaczerwienione niż pozostała część błony śluzowej jamy ustnej.¹

Czym może być spowodowany ból gardła u dzieci?

Dolegliwość wywołują najczęściej:

• wirusy (m.in. rinowirusy, koronawirusy, adenowirusy czy wirusy grypy i paragrypy) – odpowiadają za 70‑85% przypadków ostrego zapalenia gardła u dzieci powyżej trzeciego roku życia,
• bakterie (zwykle Streptococcus pyogenes, paciorkowce beta‑hemolizujące grupy A) – odpowiadają za 15‑30% przypadków.²

Znacznie rzadziej zapalenie gardła jest wynikiem zakażenia przez bakterie Neisseria gonorrhoeae, Corynebacterium diphtheriae, Arcanobacterium haemolyticum i Mycoplasma pneumoniae.² 

Ból gardła dziecka może mieć również podłoże nieinfekcyjne i być powodowany przez m.in. alergie (szczególnie z towarzyszącym wyciekiem z nosa do gardła), narażenie na substancje drażniące, a nawet nadwyrężenie mięśni.¹

Jakie objawy bólu gardła u dziecka wskazują na podłoże infekcyjne?

Zastanawiając się nad tym, co na ból gardła u dziecka zastosować, należy w pierwszej kolejności ustalić przyczynę dolegliwości. Najważniejsze jest odróżnienie zakażenia wirusowego od bakteryjnego, które wymaga leczenia antybiotykami oraz może powodować dalsze powikłania.³ Jakie są objawy alarmowe, wskazujące na określone infekcje? Przedstawiamy je poniżej.

Choroba przeziębieniowa, wywołana przez wirusy

Początek oraz sekwencja objawów w chorobie przeziębieniowej mogą mieć różny przebieg. Symptomy, które są charakterystyczne dla tego stanu u dzieci to przede wszystkim:

• złe samopoczucie i zmniejszenie aktywności dziecka,
• wodnisty katar,
• kaszel,
• ból gardła,
• podwyższona lub prawidłowa temperatura,
• świąd i zaczerwienienie spojówek,
• ból głowy i mięśni.

Poszczególne dolegliwości mogą być mniej lub bardziej dotkliwe dla dziecka. Największe nasilenie objawów występuje zwykle między 2 a 3 dniem występowania symptomów. Choroba ustępuje samoistnie po ok. 7-10 dniach.⁴

Angina paciorkowcowa

Podczas ustalania, co podać dziecku na ból gardła, trzeba wziąć pod uwagę możliwość, że objawy mają związek z infekcją bakteryjną (zazwyczaj paciorkowcową, wywołaną przez paciorkowce beta-hemolityczne grupy A). Wskazują na to:

• nagły początek objawów,
• silny ból gardła przy połykaniu,
• gorączka,
• czasami ból głowy i brzucha, wymioty, nudności.

Typowy jest też rumień migdałowo-gardłowy z wysiękiem lub bez, a także bolesne, powiększone węzły chłonne szyjne. W przypadku zakażenia paciorkowcowego przez szczep wytwarzający egzotoksynę pirogeniczną rozwija się szkarlatyna.⁵

Mononukleoza zakaźna

Podobne objawy do przeziębienia i anginy paciorkowcowej może powodować mononukleoza zakaźna. Jest to choroba wywoływana przez wirusy Epsteina-Barra (EBV), określana potocznie chorobą pocałunków. Do zakażenia EBV dochodzi zwykle w dzieciństwie, ale pełnoobjawowy zespół mononukleozy zdarza się bardzo rzadko. Choroba daje następujące symptomy:

• gorączka utrzymująca się nawet 2-3 tygodnie,
• zapalenie gardła z powiększonymi migdałkami podniebiennymi,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• powiększenie wątroby i śledziony.

Mononukleoza ustępuje samoistnie w ciągu 2-4 tygodni.⁴

Zapalenia gardła występujące z wysypką skórną

Podczas decyzji o tym, co na gardło dla dzieci zastosować, niepokojącym objawem bywa pojawienie się wysypki. Osutka skórna może towarzyszyć infekcjom wirusowym, wywoływanym przez m.in. adenowirusy i enterowirusy.⁴ Czasami wskazuje jednak na poważniejsze schorzenia, takie jak:

• płonica – może powodować żywoczerwone gardło, język obłożony białym nalotem, a później gładki i czerwony (malinowy) oraz drobnogrudkowo‑plamistą wysypkę,
• choroba Kawasakiego – objawy obejmują gorączkę powyżej 5 dni, przekrwione spojówki, żywoczerwone, spierzchnięte usta, zaczerwienione gardło, wysypkę, powiększone węzły chłonne szyjne oraz możliwe zajęcie naczyń wieńcowych,
• różyczka – przebiega z plamistą bladoróżową wysypką, powiększonymi węzłami chłonnymi karkowymi i potylicznymi, zapaleniem gardła oraz spojówek.²

Ból gardła u dzieci – leczenie

Co na ból gardła u dziecka można podać, w zależności od rodzaju infekcji? Zapalenia wywoływane przez wirusy wymagają leczenia objawowego. Ważne jest również prawidłowe nawodnienie oraz dbanie o niezbyt wysoką temperaturę powietrza.³ Przy infekcjach bakteryjnych konieczne jest jak najszybsze zastosowanie odpowiedniego antybiotyku. Dlatego chorego powinien zbadać lekarz, który w razie wątpliwości może wykonać też test na obecność paciorkowca.²

W przebiegu zapalenia gardła stosuje się również środki o działaniu miejscowym, których zadaniem jest uśmierzenie bólu. Wiele z nich jest przeznaczonych do stosowania u dzieci. Jakie formy preparatów można podawać na ból gardła dla dzieci? Są to zarówno pastylki do ssania i tabletki, jak i aerozole oraz płyny do płukania gardła. Preparaty te mogą zawierać różne substancje czynne, m.in. flurbiprofen. Dawka i forma podania powinny być dostosowane do wieku i masy ciała dziecka.⁴

Czego dowiedziałeś się z artykułu?

• Ból gardła u dziecka najczęściej ma podłoże wirusowe, ale może być też związany z zakażeniem bakteryjnym lub czynnikami nieinfekcyjnymi, takimi jak alergie czy substancje drażniące.
• Wirusy odpowiadają za większość przypadków ostrego zapalenia gardła u dzieci powyżej trzeciego roku życia, natomiast zakażenia bakteryjne są najczęściej wywoływane przez Streptococcus pyogenes.
• Choroba przeziębieniowa może powodować m.in. ból gardła, wodnisty katar, kaszel, pogorszenie samopoczucia, ból głowy i mięśni, a jej objawy zwykle ustępują samoistnie po około 7–10 dniach.
• Angina paciorkowcowa zwykle zaczyna się nagle i może powodować silny ból gardła przy połykaniu, gorączkę, powiększenie węzłów chłonnych oraz zmiany w obrębie migdałków.
• Mononukleoza zakaźna może przebiegać z gorączką, zapaleniem gardła, powiększeniem migdałków i węzłów chłonnych oraz powiększeniem wątroby i śledziony.
• Wysypka towarzysząca bólowi gardła może występować zarówno w infekcjach wirusowych, jak i w przebiegu takich chorób jak płonica, choroba Kawasakiego czy różyczka.
• Zapalenia gardła o podłożu wirusowym leczy się objawowo, natomiast infekcje bakteryjne wymagają zastosowania odpowiedniego antybiotyku po ocenie lekarskiej.
• W łagodzeniu bólu gardła u dzieci stosuje się również preparaty miejscowe w postaci pastylek, tabletek, aerozoli lub płynów do płukania, a ich forma i dawka powinny być dostosowane do wieku i masy ciała dziecka.

Niniejszy materiał nie stanowi źródła porady medycznej. Treści zawarte w materiale są udostępniane wyłącznie w celach edukacyjnych i nie mogą zastąpić indywidualnej porady medycznej udzielanej przez lekarza lub farmaceutę.